در معماری روز، شهرهایی الگو و قبله در دنیا می شوند که بر محور پرستش «نفس و دنیا» بنا شده اند، شهر قم هم باید به قبله شهرسازی در دنیا تبدیل شود تا توسعه های شهری بر مبنای این اندیشه رخ دهد. در واقع، افق نگاه در شهرسازی و توسعه قم، باید «شکل گیری الگوی شهری دینی» باشد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی فرهنگستان علوم اسلامی قم، حجت الاسلام و المسلمین سید محمدمهدی میرباقری، یکشنبه ۵ اسفندماه میهمان ویژه ی چهل و نهمین جلسه علنی و رسمی شورای اسلامی شهر قم با حضور شهردار و اعضای این شورا بود که در این نشست رئیس فرهنگستان علوم اسلامی قم در سخنان خود به بیان نکات و محورهای کلی مدیریت کلان شهری قم پرداخت و نگاه استراتژیک به شهر مقدس قم را تبیین نمود.
حجت الاسلام و المسلمین میرباقری در ابتدای جلسه با اشاره به ضرورت نگاه ایدئولوژیک در شهرسازی گفت: در دوران گذشته، نگرش های کلان و فلسفه های بنیادین، در عینیت جامعه و معماری شهر، تأثیر واضح و جدی نداشتند ولی در این قرون و سالهای اخیر، این ارتباط بسیار آشکار و سریع می باشد و شهرسازی امروز، کاملا ایدئولوژیک است. زمان آن فرا رسیده تا این معنا در جبهه حق نیز خود را به جدیت نشان دهد و معماری و توسعه شهرهای ما بر محور پرستش و خضوع و خشوع در مقابل خداوند سامان یابد و در واقع، مختصات و روابط شهر به نحوی باشد که جریان بندگی را تسهیل کند. باید شهر دینی، مکان امن و امنیت ایمانی باشد و این «بلده الامین» حاصل نمی شود مگر اینکه توسعه شهری بر محور اولیاء خدا و بیوت آنها شکل بگیرد.
مدرس سطح عالی حوزه علمیه در ادامه با ترسیم افق توسعه شهر کریمه اهل بیت علیها سلام گفت: همانطور که در معماری امروزه، شهرهایی الگو و قبله شهرسازی دنیا شمرده می شوند که بر محور پرستش «نفس و دنیا» بنا شده اند، شهری مثل قم هم باید به قبله شهرسازی در دنیا تبدیل شود تا همه ساخت و سازها و توسعه های شهری بر مبنای این اندیشه رخ دهد. در واقع، افق نگاه در شهرسازی و توسعه قم، باید «شکل گیری الگوی شهری دینی» باشد.
رئیس فرهنگستان علوم اسلامی قم، قدرت الگو سازی و میزان تأثیر گذاری هر شهر را تابع ظرفیت آن شهر برشمرد و در این زمینه افزود: ظرفیت شهرها برای الگو شدن متفاوت است. هر شهر و یا هر نقطه جغرافیایی، این امکان را ندارد که محور تحول در کل عالم یا محور تحول در کشورهای اسلامی و یا حتی در یک کشور قرار گیرد. به طور مثال شهر مکه و محل بنای خانه خدا که محور «عبودیت» و «اقامه نماز» در کل عالم قرار گرفته است؛ از ظرفیت خاصی برخوردار بوده که مختص به همان نقطه از عالم می باشد. یعنی حتی آب و هوا و جغرافیای آن نیز با مسأله عبودیت خدای متعال تناسب داشته و این مسأله نیز ملاحظه شده است. چنان که حضرت امیر علیه السلام نیز در خطبه قاصعه به آن اشاره می کنند.
وی گفت: شهر مقدس قم هم از امکان و اقتضائات خاصی برخوردار است که می تواند این شهر را محور بندگی قرار دهد چنان که در روایت معراج و مانند آن، به تاریخ و زمینه ها و آینده این شهر اشاراتی شده است و یا آن که معصومین در مورد قم فرموده اند: «علم از این شهر منتشر می شود.» این آثار، قرادادی نیست بلکه ظرفیتی حقیقی است که در این نقطه جغرافیایی قرار داده شده و باید در مسائل شهر کریمه اهل بیت مورد توجه قرار گیرد.
حجت الاسلام و المسلمین میرباقری در ادامه با اشاره به ضرورت توجه به این ظرفیت ها، در سیاست گذاری های شهری افزود: باید برنامه ها و سیاست های شهری با توجه به ظرفیت و هدف فوق الذکر تنظیم شود و قطب فرهنگی بودن این شهر همواره مد نظر باشد. بنابراین حتی مسائل اقتصادی و مشکلات روزمره شهر نیز با این رویکرد باید حل و فصل شود. و حتی جاذبه ها و یا مهاجرت ها نیز بر همین مبنا باید شکل بگیرد. جاذبه ها و دافعه های شهر باید بر اساس توحید و بندگی، شکل بگیرد باشد نه آن که قبض و بسط های شهری بر محور ماده و گرایش به دنیا رخ دهد.
وی در توضیح بیشتر این نکته افزود: شهر «ابتلاء» و «رفاه» با یکدیگر فرق دارند. باید افق شهر قم، آسایش مردم باشد نه رفاه که این دوبا یکدیگر متفاوت هستند. رجوع به دنیا، آسایش و اطمینان را می برد و به جای آن، اضطراب جایگزین می شود. شهرهای مادی شهر امن نیستند.
رئیس فرهنگستان علوم اسلامی قم در ادامه به مسائل جاری شهر پرداخت و گفت: این سنخ از بحث های کلان، نباید باعث غفلت از مشکلات مردم شود ولی حل مسائل نیز باید در بستر نگاه تاریخی، نظام اسلامی و اهداف کلان آن باشد. ما در کشور شهرهایی را داریم که توسعه و رفاه شهری و حل مشکلات روزمره آن ها، معزلاتی را برای نظام اسلامی و اهداف آن بوجود آورده است که به راحتی قابل حل نخواهد بود و هزینه های سنگینی را برای نظام به بار آورده است.
وی افزود: در واقع، شهرها جزئی از نظام اسلامی است و حل مسائل آن باید با منافع و اهداف انقلاب اسلامی هماهنگ باشد. توسعه بر محور مبانی مدرنیته و بی توجهی به آرمان ها، مسائل عجیبی ایجاد کرده است. اگر قِبله توسعه شهر، نیویورک شد، نباید انتظار سجده و بندگی داشت. این دیگر از مسائل واضح است که در سده های اخیر، فرهنگ مدرنیته و جریان توسعه توانسته است تا با ایجاد هماهنگی در لایه های مختلف زندگی انسان، سایر فرهنگ ها را در خود هضم کند. آن گونه که آن ها خود معتقدند، تنها، فرهنگ اسلام در مقابل این جریان مقاومت کرده و توان ایستادگی و غلبه دارد. اگر دقت نکنیم، فضای ایجاد شده در بسترهای فرهنگی و اجتماعی، ما را با خود می برد.
حجت الاسلام و المسلمین میرباقری با اشاره به بستر تاریخی پیدایش شهر قم، ابراز داشتند: در ایران، محوریت امام رضا علیه السلام و هجرت امام زاده ها به دستور ایشان، باعث یک توسعه فرهنگی و حفظ جریان بندگی شد. امروز هم در شهر قم با ظرفیت حضرت معصومه سلام الله علیها باید شهر را مدیریت و توسعه داد. و در این جهت، هم می توان به اهداف توجه داشت و هم تسهیل امور و رضایتمندی مردم را بدست آورد.
استاد حوزه علمیه قم راه حل تحقق این چشم انداز را تشکیل اتاق فکرهایی دانست که این امور را موضوع تلاش فکری خود قرار دهند و بیان داشت: شورای شهر قم و دست اندرکاران آن، باید در سطوح مختلف، تولید اندیشه نمایند. باید شیوه ها را عوض کرد تا آرام آرام، اهداف محقق شود و مسائل جاری هم مرتفع شود. گاهی آسیب ها و مشکلات موشکافی می خواهد ولی گاه آشکار است و هزینه های بی موردی را بر شهر و کشور و نظام تحمیل می کند. به طور مثال درآمد زایی هایی که مشخص است در آینده نزدیک مشکلات شهر را بیشتر می کند از این دست مسائل است.
در ادامه این نشست، اعضای شورای اسلامی شهر قم با بیان مشکلات و مسائل مختلفی که در مدیریت شهری وجود دارد به تشریح این مسائل و مشکلات پرداختند و به بیان مطالبات فرهنگی و حوزوی خود از نهادهای دینی و فرهنگی پرداختند.
حجت الاسلام و المسلمین میرباقری در این بخش از سخنانشان، با اظهار خرسندی از دغدغه دینی شورای شهر، ضمن تأکید بر این نکته که حل بعضی مسائل، به دست شورای شهر و مجموعه شهرداری نیست؛ ابراز داشت: مشکلات نباید باعث شود که دست از آرمان ها برداریم و از همین رو لازم است تا اتاق فکری تشکیل شود و در سه لایه، تلاش فکری جدی صورت پذیرد که البته باید ترکیب این اتاق ها حوزوی و دانشگاهی باشد تا در این سه سطح، راه حل های جدیدی پیدا شود که ناظر به اجرا باشد. باید توجه کنیم که در حال حاضر، فضا و استعدادی وجود دارد که در ابتدای انقلاب اسلامی نبوده است. این استعدادها در حوزه، دانشگاه، شورای عالی انقلاب فرهنگی، مراکز فرهنگی و پژوهشی مختلف، پراکنده اند و البته در قم امکانات دیگری هم وجود دارد که این شهر را متمایز می کند و ظرفیت الگوسازی را جدی می سازد. حرم مقدس حضرت معصومه علیها سلام، مراجع معظم تقلید، حوزه و … از این دست هستند.
وی در تشریح سه سطحِ تلاش فکری لازم برای مدیریت شهر قم گفت: این اتاق ها باید از مسائل بنیادی تا اجرای شهری را مورد توجه قرار دهند و نسبت بین آرمان و واقعیت را تنظیم کنند. کار فکری و تولید اندیشه، در سطح اول باید به مسائل بنیادی بپردازد و در لایه دوم، مفاهیم و مسائل راهبردی را مد نظر قرار دهد و در آخرین لایه، راه حلی برای مسائل اجرائی، مبتنی بر سطوح بالا دست ارائه دهد.
رئیس فرهنگستان علوم اسلامی قم با اشاره به مسؤلیت حوزه در این زمینه ها تأکید کرد: توقع از حوزه را باید با توجه به رسالت های آن در سطوح مختلف، تعریف کرد و البته کار اصلی حوزه، تولید علوم بنیادین است. فضای فرهنگ عمومی، هرچند مهم است ولی واقعیت این است که رسانه ها و مراکز دیگر، بانفوذتر و بسیار تاثیرگذار هستند.
وی با دعوت به «امید» در پیشبرد و موفقیت در کارهای بزرگ، گفت: این نکته بسیار مهم است که توجه شود آن زمانی که جریان مدرنیته، توسعه خود را شروع و برنامه ریزی کرد؛ رسیدن به اشتداد امروزی، برایشان قابل تصور نبود ولی با جهت گیری و برنامه ریزی های کلان، کار را به اینجا رسانده اند.
حجت الاسلام والمسلمین سید محمدمهدی میرباقری در پایان افزود: ما نیز نباید تصور کنیم که بحث های کلان دور از دسترس است و در روزمرگی و برنامه های جاری، متوقف شویم. باید در سطوح مختلف برنامه ریزی کرد تا با جهت گیری صحیح و فعال کردن نیروهای مستعد، آرام آرام این افق شهرسازی محقق شود. در این مسیر نباید منتظر نهادهای بالاتر شد ولی باید از ظرفیت های قابل دسترسی، استفاده کرد تا با این تجمیع ظرفیت ها، یک الگوی مناسب شهر اسلامی داشته باشیم.
